13 Eki

Dünyada ve Türkiye’de E-Ticaret

Hızla gelişen teknolojinin desteklediği internetin, Dünya’da ve Türkiye’de bir alışveriş kanalı olarak tercihi ve dolayısıyla e-ticaret hacmi giderek artmaktadır. Bu kanalda işletmelerin rekabetçi kalabilmeleri ve daha iyi ürün karması sunabilmeleri tüketici davranışını ve davranışa etki eden faktörleri daha iyi anlamaları ile mümkündür.

Dünyada E-Ticaret
Dünya üzerinde internet ve bilişim teknolojilerine erişim imkanının artmasıyla e-ticaretin global ticaret pazarından aldığı pay da giderek yükselmektedir. 2017 itibariyle yaklaşık 7,5 milyar olan insan nüfusunun yaklaşık yarısı olan 3,6 milyarı internet kullanıcısı konumundadır. Ecommercefoundation.org tarafından yayınlanmış 2016 global B2C e-ticaret raporuna göre 15 yaş üzerindeki insan sayısı 5,563 milyardır ve bu insanların %26’sı yani 1,436 milyar insan Internet üzerinden en az bir kere ürün veya hizmet alışverişi yapmış durumdadır. Global e-ticaret işlem hacmi 2015 yılında 2,272 trilyon $ rakamından 2016 yılında %17,5 artış göstererek 2,671 trilyon $ rakamına ulaşmış durumdadır (Şekil 1.14)

Şekil 1.14. Global B2C e-ticaret işlem hacmi ve erişimi
Kaynak: ECommerce Foundation 2016 global B2C e-ticaret raporu

Çizelge 1.11 ile verildiği gibi bölgesel olarak rapora bakıldığında; B2C alanında dünyanın en güçlü bölgesi Asya-Pasifik’tir. Asya-Pasifik bölgesi 2015 yılı verilerine bakıldığında 1,056 trilyon $ işlem hacmi ile Kuzey Amerika (664 milyar$) ve Avrupa (505 milyar$) bölgesini geride bırakmıştır. Ülkeler bazında incelendiğinde Çin tek başına 766,5 milyar$ işlem hacmi ile Amerika (595 milyar$) ve İngiltere (174,5 milyar$) üzerinde liderliğini sürdürmüştür. Bu üç ülke global B2C pazarı işlem hacminin %68’ine sahip konumdadır.

Çizelge 1.10. Dünya bölgeler e-ticaret işlem hacimleri

Dünya GSYIH olarak 2015 yılında bir önceki yıla göre %1,9 büyümüştür. E-ticaretin, GSYIH içindeki payı olarak tanımlanabilecek olan e-GSYIH oranı 2014 yılında %2,44’den 2015 yılında %3,11’e yükselerek global GSYIH’ dan aldığı payını artırmıştır. E-ticarete olan rağbetin giderek arttığı söylenebilir.

Çizelge 1.11. Dünya GSYH ve E-GSYH istatistikleri

Şekil 1.15. Dünya GSYIH içinde e-ticaretin payı (E-GSYH)
Kaynak: ECommerce Foundation 2016 global B2C e-ticaret raporu

Nielsen tarafından yapılmış olan Global Connected Commerce 2016 raporuna göre online satışlardaki artışın bütün ürün kategorileri eşit değildir. Raporda ürün grupları iki sınıfa ayrılmıştır. (Çizelge 1.12) Tüketim malları ve dayanıklı tüketim malları olarak yapılan sınıflandırmada çalışmaya katılan çoğu kişinin online alışverişte dayanıklı tüketim grubundaki ürünleri tüketim grubundakilere göre daha çok satın aldıklarını bulunmuştur. Katılımcıların %55’i giyim ürünlerini, %50’si kitap, müzik ve kırtasiye ürünlerini ve %49’ı ise seyahat ürün/hizmetlerini en az bir kere online olarak aldıklarını belirtmişlerdir.

Çizelge 1.12. Çalışmada kullanılan ürün sınıflandırması

Şekil 1.16. İnternet üzerinden alınan ürünlerin sıralaması
Kaynak: Global Connected Commerce-Haziran 2016, www.nielsen.com

Çalışmaya göre seyahat ürünleri bütün bölgelerde en çok tercih edilen beş kategoriden biri olurken kitap, müzik ve kırtasiye ürünleri Japonya, Amerika, Avusturalya ve Güney Afrika’da en üst sıralarda yer almıştır. Tüketim ürünleri sipariş listesinde aşağılarda yer almıştır. Katılımcıların %11’i taze gıda veya alkollü içecek ekleri online olarak sipariş verdiklerini belirtmişlerdir. Buna istisna olarak güzellik ve kişisel bakım ürünlerini online olarak sipariş verenlerin oranı %35, video oyunu kategorisinde %30, mobilya ve dekorasyon ürünlerinde ise %23 olarak gerçekleşmiştir. Online kanalların kişiselleştirme ve özelleştirmeye çok uygun
olması güzellik ve kişisel bakım ürünlerinin online satışını artıran faktör olmuştur. Yine aynı araştırmaya göre ülkelerin satın alma sıklığı anlamlı farklılıklar içermektedir. Asya ve Avrupa ülkelerinde bu oran oldukça yüksek bulunmuştur. Güney Koreli katılımcıların %77’si kıyafeti online almayı tercih ederken, Japonya kitap, müzik ve kırtasiye ürünlerinde %79, Almanya her iki kategoride %76 ve %75 seviyesine ulaşmıştır.

Çizelge 1.13. Online alışverişte ülkelere göre ürün dağılımı

Türkiye’de E-Ticaret
E-ticaret global arenada giderek büyümeyi sürdürürken, Türkiye’de gelişmelere ayak uydurmaya çalışmaktadır. E-ticaretle ilgili ülkemizde veri ve istatistiki kaynaklar sınırlı olmakla birlikte araştırmada üç önemli kaynaktan yararlanılmıştır. Bunlar TÜİK, Bankalar Arası Kart Merkezi (BKM) ve Türkiye Bilişim Sanayicileri Derneği (TÜBİSAD) raporlarıdır.
TÜBİSAD tarafından yayınlanmış E-Ticaret 2015 Pazar Büyüklüğü raporuna göre Türkiye’de 2015 yılı e-ticaret işlem hacmi 24,7 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 2013 yılına göre %75’lik, 2014 yılına göre %31’lik bir artış söz konusudur. 2015 yılında gerçekleşen işlem hacminin 11,4 milyar TL’si perakende dışı, 13,3 milyar TL’si perakende sektöründe yer almıştır. Şekil 1.17’de e-ticaret pazar büyüklüğü için sektör ve yıl karşılaştırması görülmektedir.

Şekil 1.17. Türkiye’de e-ticaret Pazar büyüklüğü Kaynak: TÜBİSAD E-Ticaret 2015 Pazar Büyüklüğü Raporu

Kategori ve site sayıları incelendiğinde sadece online alanda var olan site sayısı 2015 yılı için 365, bahis site sayısı 6, seyahatle ilgili site sayısı 129 ve çok kanallı perakende site sayısı 385 adettir. Ülkeler bazında e-ticarete bakıldığında ise online perakende / toplam perakende indeksinde Türkiye %2 puan alabilmiştir. Bu oran İngiltere için %12,6, Amerika için %9,2 olarak gerçekleşmiştir (Çizelge 1.14)

Çizelge 1.14. Ülkelerin online satış / toplam satış sıralaması

TÜİK tarafından yayınlanan alışveriş istatistiklerine göre ise internet üzerinden alışveriş yapan bireylerin 2015 yılı Nisan ile 2016 yılı Mart aylarını kapsayan on iki aylık dönemde %60’ı giyim ve spor malzemesi, %29,7’si seyahat bileti, araç kiralama, %25,8’i ev eşyası (Mobilya, oyuncak, beyaz eşya), %21’i elektronik araçlar (Cep telefonu, kamera, radyo, TV, DVD oynatıcı), %19,8’i gıda maddeleri ile günlük gereksinimler (çiçek, kozmetik, tütün ve içecekler dahil) satın almıştır. 2015 yılında internetten mal ve hizmet sipariş veren ya da satın alanların oranı 2015 yılında %33,1’den 2016 yılında %34,1’e yükselmiştir. Ülkemizde en çok tercih edilen ürün kategorisi %60 ile giyim ve spor malzemeleri olmuştur. Bunu sırasıyla seyahat harcamaları ve ev eşyası alımları izlemiştir (Çizelge 1.15).

Çizelge 1.15. Türkiye’de internetten satın alınan ürün gruplarının dağılımı

Çizelge 1.16. Türkiye’de ürün gruplarına olan online talep değişimi

TÜİK tarafından yayınlanan sorun endeksine göre ülkemizde internet üzerinden alışveriş yapanlardan sorun yaşayanların oranı 2015 yılında %23,2’den 2016 yılında %24,9’a yükselmiştir. Türk tüketicilerin karşılaştığı en önemli iki sorun teslimatın yavaş olması ve hasarlı ürün veya teslimatın yapılmaması olmak üzere genel olarak lojistik sorunlar olduğu söylenebilir (TÜİK)

Çizelge 1.17. Türkiye’de internet alışverişi sorun endeksi

TÜİK tarafından 2015 yılı için yapılan bir çalışmada internet üzerinden herhangi bir ürün veya hizmeti satın almayanların oranı %72,3 olarak gerçekleşmiştir. Bu kişilerin online alışveriş yapmama nedenleri incelendiğinde %81,2 ile ürünü yerinde görerek alma isteği ve %44,9 ödemede gizlilik veya güvenlik kaygıları olduğu görülmektedir. Şekil 1.18’de tüm gerekçeler belirtilmiştir.

Hızla gelişen teknolojinin desteklediği internetin, Dünya’da ve Türkiye’de bir alışveriş kanalı olarak tercihi ve dolayısıyla e-ticaret hacmi giderek artmaktadır. Bu kanalda işletmelerin rekabetçi kalabilmeleri ve daha iyi ürün karması sunabilmeleri tüketici davranışını ve davranışa etki eden faktörleri daha iyi anlamaları ile mümkündür.

Dünyada E-Ticaret
Dünya üzerinde internet ve bilişim teknolojilerine erişim imkanının artmasıyla e-ticaretin global ticaret pazarından aldığı pay da giderek yükselmektedir. 2017 itibariyle yaklaşık 7,5 milyar olan insan nüfusunun yaklaşık yarısı olan 3,6 milyarı internet kullanıcısı konumundadır. Ecommercefoundation.org tarafından yayınlanmış 2016 global B2C e-ticaret raporuna göre 15 yaş üzerindeki insan sayısı 5,563 milyardır ve bu insanların %26’sı yani 1,436 milyar insan Internet üzerinden en az bir kere ürün veya hizmet alışverişi yapmış durumdadır. Global e-ticaret işlem hacmi 2015 yılında 2,272 trilyon $ rakamından 2016 yılında %17,5 artış göstererek 2,671 trilyon $ rakamına ulaşmış durumdadır (Şekil 1.14)

Şekil 1.14. Global B2C e-ticaret işlem hacmi ve erişimi
Kaynak: ECommerce Foundation 2016 global B2C e-ticaret raporu

Çizelge 1.11 ile verildiği gibi bölgesel olarak rapora bakıldığında; B2C alanında dünyanın en güçlü bölgesi Asya-Pasifik’tir. Asya-Pasifik bölgesi 2015 yılı verilerine bakıldığında 1,056 trilyon $ işlem hacmi ile Kuzey Amerika (664 milyar$) ve Avrupa (505 milyar$) bölgesini geride bırakmıştır. Ülkeler bazında incelendiğinde Çin tek başına 766,5 milyar$ işlem hacmi ile Amerika (595 milyar$) ve İngiltere (174,5 milyar$) üzerinde liderliğini sürdürmüştür. Bu üç ülke global B2C pazarı işlem hacminin %68’ine sahip konumdadır.

Çizelge 1.10. Dünya bölgeler e-ticaret işlem hacimleri

Dünya GSYIH olarak 2015 yılında bir önceki yıla göre %1,9 büyümüştür. E-ticaretin, GSYIH içindeki payı olarak tanımlanabilecek olan e-GSYIH oranı 2014 yılında %2,44’den 2015 yılında %3,11’e yükselerek global GSYIH’ dan aldığı payını artırmıştır. E-ticarete olan rağbetin giderek arttığı söylenebilir.

Çizelge 1.11. Dünya GSYH ve E-GSYH istatistikleri

Şekil 1.15. Dünya GSYIH içinde e-ticaretin payı (E-GSYH)
Kaynak: ECommerce Foundation 2016 global B2C e-ticaret raporu

Nielsen tarafından yapılmış olan Global Connected Commerce 2016 raporuna göre online satışlardaki artışın bütün ürün kategorileri eşit değildir. Raporda ürün grupları iki sınıfa ayrılmıştır. (Çizelge 1.12) Tüketim malları ve dayanıklı tüketim malları olarak yapılan sınıflandırmada çalışmaya katılan çoğu kişinin online alışverişte dayanıklı tüketim grubundaki ürünleri tüketim grubundakilere göre daha çok satın aldıklarını bulunmuştur. Katılımcıların %55’i giyim ürünlerini, %50’si kitap, müzik ve kırtasiye ürünlerini ve %49’ı ise seyahat ürün/hizmetlerini en az bir kere online olarak aldıklarını belirtmişlerdir.

Çizelge 1.12. Çalışmada kullanılan ürün sınıflandırması

Şekil 1.16. İnternet üzerinden alınan ürünlerin sıralaması
Kaynak: Global Connected Commerce-Haziran 2016, www.nielsen.com

Çalışmaya göre seyahat ürünleri bütün bölgelerde en çok tercih edilen beş kategoriden biri olurken kitap, müzik ve kırtasiye ürünleri Japonya, Amerika, Avusturalya ve Güney Afrika’da en üst sıralarda yer almıştır. Tüketim ürünleri sipariş listesinde aşağılarda yer almıştır. Katılımcıların %11’i taze gıda veya alkollü içecek ekleri online olarak sipariş verdiklerini belirtmişlerdir. Buna istisna olarak güzellik ve kişisel bakım ürünlerini online olarak sipariş verenlerin oranı %35, video oyunu kategorisinde %30, mobilya ve dekorasyon ürünlerinde ise %23 olarak gerçekleşmiştir. Online kanalların kişiselleştirme ve özelleştirmeye çok uygun
olması güzellik ve kişisel bakım ürünlerinin online satışını artıran faktör olmuştur. Yine aynı araştırmaya göre ülkelerin satın alma sıklığı anlamlı farklılıklar içermektedir. Asya ve Avrupa ülkelerinde bu oran oldukça yüksek bulunmuştur. Güney Koreli katılımcıların %77’si kıyafeti online almayı tercih ederken, Japonya kitap, müzik ve kırtasiye ürünlerinde %79, Almanya her iki kategoride %76 ve %75 seviyesine ulaşmıştır.

Çizelge 1.13. Online alışverişte ülkelere göre ürün dağılımı

Türkiye’de E-Ticaret
E-ticaret global arenada giderek büyümeyi sürdürürken, Türkiye’de gelişmelere ayak uydurmaya çalışmaktadır. E-ticaretle ilgili ülkemizde veri ve istatistiki kaynaklar sınırlı olmakla birlikte araştırmada üç önemli kaynaktan yararlanılmıştır. Bunlar TÜİK, Bankalar Arası Kart Merkezi (BKM) ve Türkiye Bilişim Sanayicileri Derneği (TÜBİSAD) raporlarıdır.
TÜBİSAD tarafından yayınlanmış E-Ticaret 2015 Pazar Büyüklüğü raporuna göre Türkiye’de 2015 yılı e-ticaret işlem hacmi 24,7 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 2013 yılına göre %75’lik, 2014 yılına göre %31’lik bir artış söz konusudur. 2015 yılında gerçekleşen işlem hacminin 11,4 milyar TL’si perakende dışı, 13,3 milyar TL’si perakende sektöründe yer almıştır. Şekil 1.17’de e-ticaret pazar büyüklüğü için sektör ve yıl karşılaştırması görülmektedir.

Şekil 1.17. Türkiye’de e-ticaret Pazar büyüklüğü Kaynak: TÜBİSAD E-Ticaret 2015 Pazar Büyüklüğü Raporu

Kategori ve site sayıları incelendiğinde sadece online alanda var olan site sayısı 2015 yılı için 365, bahis site sayısı 6, seyahatle ilgili site sayısı 129 ve çok kanallı perakende site sayısı 385 adettir. Ülkeler bazında e-ticarete bakıldığında ise online perakende / toplam perakende indeksinde Türkiye %2 puan alabilmiştir. Bu oran İngiltere için %12,6, Amerika için %9,2 olarak gerçekleşmiştir (Çizelge 1.14)

Çizelge 1.14. Ülkelerin online satış / toplam satış sıralaması

TÜİK tarafından yayınlanan alışveriş istatistiklerine göre ise internet üzerinden alışveriş yapan bireylerin 2015 yılı Nisan ile 2016 yılı Mart aylarını kapsayan on iki aylık dönemde %60’ı giyim ve spor malzemesi, %29,7’si seyahat bileti, araç kiralama, %25,8’i ev eşyası (Mobilya, oyuncak, beyaz eşya), %21’i elektronik araçlar (Cep telefonu, kamera, radyo, TV, DVD oynatıcı), %19,8’i gıda maddeleri ile günlük gereksinimler (çiçek, kozmetik, tütün ve içecekler dahil) satın almıştır. 2015 yılında internetten mal ve hizmet sipariş veren ya da satın alanların oranı 2015 yılında %33,1’den 2016 yılında %34,1’e yükselmiştir. Ülkemizde en çok tercih edilen ürün kategorisi %60 ile giyim ve spor malzemeleri olmuştur. Bunu sırasıyla seyahat harcamaları ve ev eşyası alımları izlemiştir (Çizelge 1.15).

Çizelge 1.15. Türkiye’de internetten satın alınan ürün gruplarının dağılımı

Çizelge 1.16. Türkiye’de ürün gruplarına olan online talep değişimi

TÜİK tarafından yayınlanan sorun endeksine göre ülkemizde internet üzerinden alışveriş yapanlardan sorun yaşayanların oranı 2015 yılında %23,2’den 2016 yılında %24,9’a yükselmiştir. Türk tüketicilerin karşılaştığı en önemli iki sorun teslimatın yavaş olması ve hasarlı ürün veya teslimatın yapılmaması olmak üzere genel olarak lojistik sorunlar olduğu söylenebilir (TÜİK)

Çizelge 1.17. Türkiye’de internet alışverişi sorun endeksi

TÜİK tarafından 2015 yılı için yapılan bir çalışmada internet üzerinden herhangi bir ürün veya hizmeti satın almayanların oranı %72,3 olarak gerçekleşmiştir. Bu kişilerin online alışveriş yapmama nedenleri incelendiğinde %81,2 ile ürünü yerinde görerek alma isteği ve %44,9 ödemede gizlilik veya güvenlik kaygıları olduğu görülmektedir. Şekil 1.18’de tüm gerekçeler belirtilmiştir.

Yorum Yap