13 Eki

Ödeme Yöntemleri

Elektronik Ticarette Ödeme Yöntemleri, Dünyada ve Türkiye’de E-Ticaret
Elektronik Ticarette Ödeme Yöntemleri
İş parayı teslim etmeye geldiğinde e-ticaret dünyasında güven ve kabul, geleneksel ticarete nazaran daha da önem kazanmaktadır. Geleneksel ticarette müşteri ürünü görür, inceler ve ödemeyi nakit ya da kredi kartı ile yapar. E-ticaret dünyasında ise çoğu durumda müşteri işlem ve ödeme elektronik olarak gerçekleşirken fiziki ürünü göremez. Elektronik ödeme sistemleri (EPS) müşterilere mal ve hizmetleri online olarak alabilmelerine imkan veren entegre donanım ve yazılım sistemleridir. Temel amaçları verimi artırmak, güvenliği güçlendirmek ve müşterilere kullanım kolaylığı sağlamaktır.

Kredi Kartı
“Tüketicilerin bireysel ihtiyaçları doğrultusunda kredi kartları önemli bir finansman kaynağıdır” (Kutlu, Gün ve Karamustafa, 2015). Artık dünyada standart hale gelmiş olan güvenlik ve hukuki altyapısına sahip olması ve çok sayıda insana ulaşabilmesinden dolayı e-ticarette de en çok kullanılan ödeme aracıdır.
Geleneksel ticaret ile alışveriş yapan tüketicileri e-ticarete yönlendirmek amacıyla bankalar sağladıkları kredi kartlarına birtakım ilave özellikler eklemişlerdir. Bu özelliklerden biri sanal kredi kartlarıdır. Ana kredi kartına bağlı olan ancak kart numarası, son kullanma tarihi ve güvenli kodu farklı olan bu karta tüketiciler almak istedikleri ürünün ederi kadar olan parayı ana kredi kartı limitlerinde transfer ederek alışverişlerini yüksek bir güvenlik marjı içinde tamamlayabilirler.

Bu özelliklerin yanında Master, Visa, Maestro gibi kart sağlayıcı firmaların sıkı güvenlik tedbirleri söz konusudur. E-ticaret ile alışveriş yapan tüketicileri ters ibraz (chargeback) adı verilen bir süreç ile koruma altına alırlar. Ters ibraz kuralları kart dağıtan bankaları hukuki açıdan bağlar. Sistem şöyle işlemektedir; İnternet üzerinden alışveriş yapan birine eğer sipariş ettiği ürün gönderilmezse, gönderilen ürün tanıma ve niteliklere uygun değilse veya iptal/iade edilen siparişin ücreti tüketiciye geri ödenmemişse, tüketicinin bankasına ters ibraz başvuru yapması sonrasında 90 gün içinde başvuru neticelendirilir ve ticari site sahibi firmanın banka hesaplarından bu para tahsil edilerek tüketiciye ödenir. Zira fiziksel/sanal pos cihazını ticari işletmelere sağlayan bankalar sorumludur.

Sanal Pos
Pos e-ticaret işlemi yapan sanal mağazaların kart bilgilerinin, anahtarlarının ve şifreleme bilgilerinin saklanmasını sağlayan ve Verifone şirketi tarafından geliştirilen bir yazılımdır. Bu sistemde SSL ve TLS gibi güvenlik ve şifreleme protolleri ile güvenliği sağlanan verilerin transferinin yapılmasıyla kredi kart provizyonu gerçekleştirilir.
Sanal POS ile alıcı-satıcı ya da satıcı-tedarikçi arasında online bir ödeme sistemi ve altyapısı kurulmuş olur. Sistem temel olarak, işletmenin web sitesi üzerinden bilgilerini giren alıcının banka ve kredi kuruluşlarında olan hesabından, aldığı ürün veya hizmetin bedeli olan paranın işletmenin kendi banka hesabına geçmesine dayanır. VPOS uygulamalarında işlemler şu şekilde gerçekleştirilir:

VPOS yazılımı elektronik ticaret yapan işletmenin istediği bir sunucuya
yüklenir.
Alışveriş yapan müşterilerin kart bilgileri, alışveriş bilgileri ve sayısal imzası VPOS tarafından kontrol edilir.
Sonra bankayla iletişime geçilerek müşterinin kart bilgilerini, alışveriş bilgilerini ve işletmenin sertifikasını şifrelenmiş olarak müşterini] bankasına gönderir.
Banka bilgileri doğruladıktan sonra müşterinin hesabından alışveriş tutar
kadar para, elektronik ticaret yapan işletmenin hesabının bulunduğu bankaya
transfer edilir.
Zerenler’e göre sanal pos kullanmanın sağlayacağı faydalar şu şekilde sıralanabilir;

Internet yoluyla gerçekleştirilen alışverişlerde en etkili ve güvenli ödem
metodudur.
Perakende (B2C- firmadan müşteriye-) satışlarda %35-40 arasında artı
sağlar.
İşletmenin pazarlama alanını dar bir bölge ve şehirden kurtarıp, ülke çapında yaygın bir ağa kavuşmasını sağlar hatta ihracat olanaklarını da ciddi anlamda artırır.
İmaj, tanıtım ve rekabet gücü anlamında işletmeye büyük artı değe sağlar.
Yüz yüze satış sürecinden çok daha kısa sürelerde alışveriş olanağı tanır.
Elektronik ortamda yapılan işlemler kısa sürede tamamlanır, zamanda
tasarruf sağlanır. Bu durum müşteri memnuniyetini arttırır, devamlılık sağlar.
Sipariş ve satışlarla ilgili bilgileri veri tabanına aktarır ve saklar.

Elektronik Cüzdan
Elektronik cüzdan, fiziksel cüzdana benzer şekilde banka kartı numaraları, elektronik para ile sahibinin kimliğini ve iletişim bilgilerini taşımaktadır. Üzerine para yüklenebilen bir kart olduğundan önceden para yükleyen kullanıcılar market, üniversitelerde kafeterya, kütüphane gibi kredi kartı ya da banka kartına ihtiyaç duymadan kullanabilirler. E-cüzdanlarına herhangi bir banka hesabına ihtiyaç duymaksızın fiziksel parayı cüzdanlara aktaran elektronik makineleri kullanarak fiziksel parayı elektronik paraya dönüştürebilirler.

Elektronik Fon Transferi (EFT)
Para aktarım ve mutabakatlarının elektronik ortamda gerçekleşmesini sağlayan ödeme sistemleri, ülke ekonomisi ve elektronik bankacılık hizmetleri alanında önemli bir yer tutmaktadır. Elektronik Fon Transferi (EFT) olarak da adlandırılan bu sistemler ile para akışı hızlı, güvenli ve daha risksiz bir ortamda gerçekleşmektedir. Ülkemizde 1992 yılında hizmete giren bu sistem ile borçlunun bankası EFT sisteminden gelen borçlandırma talimatlarını yetki, limit yeterliliği ve meblağ açısından değerlendirmekte, talimatın yetki verilmiş bir alıcı tarafından yine müşteri tarafından yetki belgesinde belirtilmiş bir hesap üzerinden geldiğini kontrol ettikten sonra borçlandırma talimatının karşılığı müşterisinin hesabından mevcut ise bu bedeli EFT sistemi üzerinden alacaklının bankasına göndermektedir.
Elektronik Fon Transferi (EFT), geleneksel bankacılıkta olduğu gibi fonların bir yerden başka bir yere çek, ödeme emri gibi biçimlerde fiziksel olarak değil, modern iletişim teknolojilerinin kullanılmasıyla kısa sürede elektronik yöntemlerle transferidir. EFT sisteminin temel işlevi, bankalar arasında her türlü iletişimi, havaleleri, Merkez Bankası ile bankalar arasındaki işlemleri, çek, senet ve maaş ödemelerini, kamu hizmetlerine yönelik (elektrik, su, doğalgaz gibi) ödemeleri ve istatistiksel veri iletişimini hızlı ve etkin bir biçimde gerçekleştirmektir. EFT sisteminde genel olarak aşağıdaki işlemler yürütülmektedir;

Para piyasası işlemleri
Açık piyasa işlemleri
Menkul kıymet piyasaları işlemleri
Döviz ve efektif piyasaları işlemleri
Döviz devirleri ~ Bankalar arası fon aktarımları
Diğer işlemler
Elektronik Para
Elektronik para, günümüzde elektronik ticaret uygulamalarında giderek artan oranda kullanılan bir ödeme aracıdır. Elektronik para nakit yerine geçen, saklanabilen ve transfer edilebilen bir olgudur. Elektronik para günlük hayatta kullanılan mağaza çeklerinin İnternet ortamındaki karşılığı olarak değerlendirilebilir.
Bu sistemden yararlanmak isteyen kişilerin ilk olarak elektronik para hizmeti sunan şirketler tarafından geliştirilen sistemlere üye olmaları ve kart bilgilerini bu sitelerde tanımlamalıdırlar. Bundan sonra elektronik para ile anlaşmalı mağazaların sitelerinden diğer taraflar ile sanal alışveriş yapabilirler. Bu sistemler sayesinde kişiler her sitede kart bilgilerin siteye girmek zorunda kalmazlar. Kişiler alışveriş yaparken bu sistemdeki hesap bilgilerini siteye yazar, sistem satıcıya ödemesini geçer ve alıcının kartından o miktar kadar ödeme çeker, böylelikle alıcı kendini güvence altına alır, sadece bir firmaya ödeme yapar. Elektronik para sistemleri, istenilen miktarda paranın bir banka hesabından çekilerek, İnternet üzerinden yapılacak harcamalarda kullanılmak üzere elektronik ortamda saklanmasını sağlar.
Dünya’da elektronik para ve ödeme hizmeti veren bazı kuruluşlara örnek olarak Paypal ve CyberCash, DigiCash en büyük ve gelişmiş sistemdir. Borç Kartı (Debit Card): Tüketicilere banka hesaplarından satıcının hesabına doğrudan elektronik transfer olanağı sağlamaktadır. Kredi kartlarına benzemektedir. Genel olarak banka kartları, kredi kartları ve diğer elektronik hesap kartları bu kapsam içerisinde değerlendirilmektedir.

Elektronik Çek
Elektronik çek, e-ticaret gerçekleştiren firmaların faturalarını kâğıt çeke gerek kalmadan doğrudan İnternet aracılığıyla ödeme olanağı sağlayan bir ödeme aracıdır. İlk olarak ABD’de Financial Services Technology Consortium (FSTC) tarafından geliştirilmiştir. Elektronik çek sisteminde ödemeler kredi kartı olmadan banka hesabı bilgilerinin e-ticaret sitesine girilmesi yoluyla yapılmaktadır. Bir anlamda ticaret sitesine çek kesilerek ödeme yapılan bu sistemde bankalar para transferini kontrol ederek alışverişin sonlandırılabilmesi için hesapta yeterli para olup olmadığını kontrol eder ve elde edilen sonucu siteye gönderir. Amerika’da Southern California Üniversitesi tarafından geliştirilen Netcheque sistemi güzel bir örnektir. Bu sistem normal bir çekin ilkelerini elektronik ödeme sistemlerine uygulamaktadır. Normal bir çekin sahip olması gereken Keşidecinin hesap numarası, hamilin ismi, ödenecek meblağ ve ödemenin yapılacağı para birimi gibi normal bir çekin sahip olması gereken tüm özelliklere sahip olan bu e-çek, dijital imza ile tasdik sonrası geçerlilik kazanmaktadır.

Kripto Paralar ve Diğer Araçlar
Kripto paralar ilk olarak 2009 yılında merkezi olmayan bir mimari üzerine konumlanan bitcoin ile başlayan ve günümüzde 2500’ün üzerinde sayılara ulaşan çeşidiyle ticarette bir ödeme aracı olarak giderek popüler hale gelmektedir. Bir ürünün ticareti visa/mastercard gibi aracıları ve onların komisyon veya masraflarını devre dışı bırakarak paranın bir dijital cüzdandan bir diğer cüzdana elektronik kodlar biçiminde aktarımı ile mümkün olmaktadır. Günümüzde en çok tercih edilen kripto paralar: bitcoin, etherium, litecoin, ripple, iota ve tron’dur.

Paypal: İnternet e-ticaret girişimcileri ve sanal mağazaları bulunan geleneksel ticari işletmeler için online ödeme altyapısı sunan online bankacılık sistemidir. En büyük faydalarından birisi tüketiciler için çok küçük işletmelerden bile kredi kartı ile alışveriş yapmasına olanak sunmasıdır. Bir diğer artısı ise sunduğu kolaylıktır. Bireyler tekrarlayan alışverişlerde her seferinde ödeme ve adres bilgilerini girmek zorunda kalmazlar, paypal hesaplarına giriş yapmaları ve ödemeyi onaylamaları yeterli olmaktadır. Müşteri koruma programı ile alıcıya ilave güvenlik sağlayan paypal, ürünü gelmeyen veya ürünün istenilen özelliklere sahip olmaması gibi ticari aldatmalara karşı tüketicileri korumaktadır.
Eserip: Bağış ödemeleri gibi bazı özel düşük miktarlı ödemeler için kurulmuş bir
sistemdir.

İPİN: İnternet harcamalarını ISS faturalarına aktaran bir sistemdir.
Pay-by-link: satıcılara özelleştirilmiş alışveriş sepetleri oluşturmalarına izin veren bir sistemdir. Farklı alıcılara farklı fiyat ve niteliği tek bir sistemden sunma imkanı verir. Örneğin satıcı belirli bir müşteri için bir ürünü daha uygun fiyattan sunmak istiyorsa, alıcıya bir link göndererek onun sadece kendisi için özelleştirilmiş olan ödeme sayfasına yönlendirilmesini sağlar.